WODOROWĘGLAN SODU 8,4%
Natrii hydrogenocarbonas
Grupa: lek alkalizujący, roztwór elektrolitowy
Kod ATC: B05XA02
Postać dostępna dla ratownika medycznego: roztwór do wstrzykiwań
PREPARAT
Natrium bicarbonicum 8,4% Polpharma
84 mg/ml
Ampułka:
20 ml
zawiera:
1,68 g NaHCO₃
[1]
NAJWAŻNIEJSZE PRZELICZENIE
1 ml roztworu 8,4% zawiera:
1 mmol HCO₃⁻
1 mmol Na⁺
czyli:
1 mEq NaHCO₃
[1]
Ampułka 20 ml:
20 mEq = 20 mmol
To przeliczenie jest kluczowe przy dawkowaniu ratunkowym.
DZIAŁANIE
Lek alkalizujący, który na drodze dysocjacji uwalnia jony sodowe i wodorowęglanowe. Podwyższa stężenie wodorowęglanów w surowicy krwi i pH surowicy.
Wodorowęglan sodu:
-
zwiększa stężenie HCO₃⁻,
-
podwyższa pH krwi,
-
działa alkalizująco,
-
zwiększa podaż sodu,
-
może wpływać na przechodzenie K⁺ do wnętrza komórek.
Reakcja buforowania prowadzi również do powstawania:
CO₂
Dlatego skuteczne usuwanie CO₂ przez płuca ma duże znaczenie podczas leczenia.
WSKAZANIA WEDŁUG ChPL
Aktualnie obowiązująca polska ChPL obejmuje m.in.:
-
kwasicę metaboliczną w przebiegu ciężkich chorób nerek,
-
kwasicę w przebiegu wstrząsu i odwodnienia,
-
kwasicę mleczanową,
-
wybrane inne stany kwasicy metabolicznej,
-
konieczność szybkiej alkalizacji moczu, np. w zatruciu:
-
salicylanami,
-
barbituranami.
-
[1]
UWAGA – ChPL A WSPÓŁCZESNA MEDYCYNA RATUNKOWA
Nie każda:
KWASICA METABOLICZNA
jest automatycznym wskazaniem do NaHCO₃.
Współczesne postępowanie opiera się przede wszystkim na:
LECZENIU PRZYCZYNY KWASICY
a wodorowęglan stosuje się w określonych sytuacjach klinicznych.
DAWKOWANIE KWASICY – ChPL
Dawkę można obliczać według wzoru:
NaHCO₃ [mmol] = niedobór zasad × masa ciała [kg] × 0,3
[1]
W przypadku konieczności szybkiego podania ChPL zaleca początkowo podać około:
33–50% WYLICZONEJ DAWKI
a dalsze leczenie uzależnić od:
-
odpowiedzi klinicznej,
-
gazometrii,
-
równowagi kwasowo-zasadowej.
NIE KORYGUJ CAŁEGO DEFICYTU OD RAZU
ChPL podkreśla, że nie należy dążyć do:
CAŁKOWITEJ NORMALIZACJI DEFICYTU ZASAD W KRÓTKIM CZASIE
ponieważ może dojść do:
-
alkalozy metabolicznej,
-
hipokaliemii,
-
hipokalcemii,
-
innych powikłań.
[1]
NZK – NAJWAŻNIEJSZA AKTUALIZACJA
NaHCO₃ NIE JEST RUTYNOWYM LEKIEM W NZK!
Aktualne wytyczne resuscytacji nie zalecają podawania wodorowęglanu:
„na wszelki wypadek”
ani rutynowo w każdym:
-
PEA,
-
asystolii,
-
VF/pVT.
[2,3]
CO MÓWI SAMA ChPL?
Co ciekawe, także aktualna polska ChPL mówi wprost:
produkt nie jest wskazany do rutynowego stosowania podczas resuscytacji.
[1]
ChPL nadal zawiera dawkowanie na wypadek zastosowania podczas NZK:
do 1 mEq/kg
a przy braku efektu po 10 min:
do 0,5 mEq/kg.
ALE:
TEGO SCHEMATU NIE NALEŻY PREZENTOWAĆ JAKO RUTYNOWEGO ALGORYTMU ALS.
HIPERKALIEMIA BEZ NZK – ERC 2025
To ważna aktualizacja.
ERC 2025:
NIE ZALECA RUTYNOWEGO NaHCO₃ W HIPERKALIEMII BEZ ZATRZYMANIA KRĄŻENIA
Przeglądy wykazały niewielki i niepewny wpływ samego wodorowęglanu na stężenie K⁺.
[2]
Podstawowe leczenie obejmuje zależnie od ciężkości m.in.:
-
ochronę błony komórkowej wapniem,
-
insulinę z glukozą,
-
salbutamol,
-
usunięcie potasu z organizmu.
HIPERKALIEMICZNE NZK – ERC 2025
ERC 2025 w zatrzymaniu krążenia spowodowanym hiperkaliemią zaleca:
50 mmol NaHCO₃ i.v./i.o.
Dla preparatu 8,4%:
50 mmol = 50 ml
czyli:
2,5 ampułki po 20 ml
Równolegle:
10 ml CaCl₂ 10%
ale:
PRZEZ ODDZIELNE LINIE
lub po dokładnym przepłukaniu dostępu pomiędzy lekami.
[2]
WAŻNA RÓŻNICA MIĘDZY ERC I AHA
ERC 2025 podaje powyższy konkretny schemat w hiperkaliemicznym NZK.
AHA 2025 jest bardziej zachowawcze i wskazuje, że skuteczność wodorowęglanu w hiperkaliemicznym NZK:
NIE JEST DOBRZE USTALONA
z powodu małej ilości dobrej jakości danych klinicznych.
[2,3]
ZATRUCIE TRÓJPIERŚCIENIOWYMI LEKAMI PRZECIWDEPRESYJNYMI – TLPD
W ciężkiej kardiotoksyczności spowodowanej blokadą kanałów sodowych:
NaHCO₃ JEST LEKIEM KLUCZOWYM
Szczególnie przy:
-
poszerzeniu QRS,
-
hipotensji,
-
komorowych zaburzeniach rytmu,
-
ciężkiej toksyczności TLPD.
AHA 2025 jednoznacznie zaleca wodorowęglan w zagrażającej życiu kardiotoksyczności po TLPD.
[3]
DAWKOWANIE – BLOKADA KANAŁÓW SODOWYCH / TLPD
AHA 2025 podaje u dorosłych:
50–150 mEq i.v./i.o.
[3]
Dla preparatu 8,4%:
1 mEq = 1 ml
czyli:
50–150 ml
Dalsze leczenie wymaga:
-
monitorowania QRS,
-
BP,
-
pH,
-
Na⁺,
-
K⁺.
GRANICE BEZPIECZEŃSTWA W TOKSYKOLOGII
Przy intensywnej alkalizacji AHA wskazuje unikanie:
Na⁺ >155 mmol/l
oraz:
pH >7,55
[3]
INNE BLOKERY KANAŁÓW SODOWYCH
AHA 2025 uznaje zastosowanie NaHCO₃ za rozsądne również w zagrażającej życiu kardiotoksyczności spowodowanej innymi blokerami kanałów sodowych.
Dotyczy to m.in. wybranych zatruć:
-
lekami antyarytmicznymi klasy I,
-
kokainą,
-
niektórymi lekami miejscowo znieczulającymi.
[3]
ZATRUCIE SALICYLANAMI
ChPL obejmuje alkalizację moczu w zatruciu salicylanami.
W ciężkim zatruciu NaHCO₃ służy do:
-
alkalizacji osocza,
-
alkalizacji moczu,
-
zwiększenia wydalania salicylanów.
WAŻNE
W ciężkim zatruciu konieczne może być:
LECZENIE NERKOZASTĘPCZE / HEMODIALIZA
i podanie NaHCO₃ nie powinno jej opóźniać, jeżeli istnieją wskazania.
PREPARAT 8,4% JEST HIPERTONICZNY
To nie jest zwykły płyn infuzyjny.
Szybkie lub nadmierne podanie może spowodować:
-
hipernatremię,
-
hiperosmolalność,
-
alkalozę,
-
hipokaliemię,
-
hipokalcemię,
-
przeciążenie sodem i płynami.
[1]
WYNACZYNIENIE
Roztwór 8,4% należy podawać:
DOKŁADNIE DO NACZYNIA
Wynaczynienie może powodować:
MARTWICĘ TKANEK!
[1]
Kontroluj miejsce wkłucia podczas podawania.
WENTYLACJA – BARDZO WAŻNE
Buforowanie jonów H⁺ przez HCO₃⁻ prowadzi do powstawania:
CO₂
Jeżeli wentylacja jest niewystarczająca, CO₂ może się kumulować.
Dlatego:
NaHCO₃ NIE ZASTĘPUJE SKUTECZNEJ WENTYLACJI.
Szczególne znaczenie ma to podczas:
-
NZK,
-
ciężkiej kwasicy,
-
niewydolności oddechowej.
NIE ŁĄCZ Z WAPNIEM W JEDNEJ LINII
Wodorowęglan może być niezgodny z roztworami zawierającymi:
-
wapń,
-
magnez,
-
fosforany.
Może dojść do:
WYTRĄCENIA OSADU
Dlatego ERC przy hiperkaliemicznym NZK wyraźnie zaleca:
ODDZIELNE LINIE DLA CaCl₂ I NaHCO₃
lub bardzo dokładne przepłukanie dostępu pomiędzy lekami.
[1,2]
PRZECIWWSKAZANIA – ChPL
M.in.:
-
alkaloza metaboliczna,
-
alkaloza oddechowa,
-
hipowentylacja,
-
hipernatremia,
-
stany, w których przeciwwskazana jest duża podaż sodu,
-
hipokalcemia,
-
nadmierna utrata chlorków,
-
ryzyko alkalozy związanej z diuretykami.
[1]
DZIECI
ChPL u niemowląt i dzieci <2 lat przewiduje:
do 8 mEq/kg/dobę
w powolnej infuzji.
Szybkie podawanie hipertonicznego 8,4% roztworu małym dzieciom może zwiększać ryzyko:
KRWAWIENIA WEWNĄTRZCZASZKOWEGO
[1]
W stanach resuscytacyjnych dawkowanie powinno wynikać z odpowiedniego algorytmu pediatrycznego i konkretnego wskazania.
WAŻNE W ZRM
NaHCO₃ 8,4%
1 ml = 1 mmol = 1 mEq
20 ml = 20 mEq
NIE PODAWAJ RUTYNOWO W NZK
ZWYKŁE NZK → NIE
HIPERKALIEMICZNE NZK – ERC 2025
50 mmol = 50 ml 8,4% NaHCO₃ i.v./i.o.
→ wapń przez oddzielną linię / po flushu.
CIĘŻKIE ZATRUCIE TLPD / BLOKEREM KANAŁU SODOWEGO
50–150 mEq i.v./i.o.
wg AHA 2025, z monitorowaniem EKG, pH i elektrolitów.
PAMIĘTAJ
WODOROWĘGLAN SODU TO LEK DO KONKRETNYCH WSKAZAŃ – NIE UNIWERSALNY „LEK NA KWASICĘ” I NIE RUTYNOWY LEK W NZK.
UPRAWNIENIA RATOWNIKA MEDYCZNEGO
W obowiązującym wykazie:
Lp. 37 – Natrii hydrogenocarbonas 8,4% – roztwór do wstrzykiwań.
Ratownik medyczny może stosować go:
SAMODZIELNIE W RAMACH MCR
[4]
PRZYPISY / ŹRÓDŁA
[1] Charakterystyka Produktu Leczniczego – Natrium bicarbonicum 8,4% Polpharma, 84 mg/ml.
[2] European Resuscitation Council Guidelines 2025 – Special Circumstances in Resuscitation.
[3] 2025 American Heart Association Guidelines – Adult and Pediatric Special Circumstances of Resuscitation; blokery kanałów sodowych i zatrucia.
[4] Dz.U. 2025 poz. 576 – obowiązujący wykaz produktów leczniczych ratownika medycznego.
