WODOROWĘGLAN SODU 8,4%

Natrii hydrogenocarbonas

Grupa: lek alkalizujący, roztwór elektrolitowy
Kod ATC: B05XA02
Postać dostępna dla ratownika medycznego: roztwór do wstrzykiwań


PREPARAT

Natrium bicarbonicum 8,4% Polpharma

84 mg/ml

Ampułka:

20 ml

zawiera:

1,68 g NaHCO₃

[1]


NAJWAŻNIEJSZE PRZELICZENIE

1 ml roztworu 8,4% zawiera:

1 mmol HCO₃⁻

1 mmol Na⁺

czyli:

1 mEq NaHCO₃

[1]

Ampułka 20 ml:

20 mEq = 20 mmol

To przeliczenie jest kluczowe przy dawkowaniu ratunkowym.


DZIAŁANIE

Lek alkalizujący, który na drodze dysocjacji uwalnia jony sodowe i wodorowęglanowe. Podwyższa stężenie wodorowęglanów w surowicy krwi i pH surowicy.

Wodorowęglan sodu:

  • zwiększa stężenie HCO₃⁻,

  • podwyższa pH krwi,

  • działa alkalizująco,

  • zwiększa podaż sodu,

  • może wpływać na przechodzenie K⁺ do wnętrza komórek.

Reakcja buforowania prowadzi również do powstawania:

CO₂

Dlatego skuteczne usuwanie CO₂ przez płuca ma duże znaczenie podczas leczenia.


WSKAZANIA WEDŁUG ChPL

Aktualnie obowiązująca polska ChPL obejmuje m.in.:

  • kwasicę metaboliczną w przebiegu ciężkich chorób nerek,

  • kwasicę w przebiegu wstrząsu i odwodnienia,

  • kwasicę mleczanową,

  • wybrane inne stany kwasicy metabolicznej,

  • konieczność szybkiej alkalizacji moczu, np. w zatruciu:

    • salicylanami,

    • barbituranami.

[1]


UWAGA – ChPL A WSPÓŁCZESNA MEDYCYNA RATUNKOWA

Nie każda:

KWASICA METABOLICZNA

jest automatycznym wskazaniem do NaHCO₃.

Współczesne postępowanie opiera się przede wszystkim na:

LECZENIU PRZYCZYNY KWASICY

a wodorowęglan stosuje się w określonych sytuacjach klinicznych.


DAWKOWANIE KWASICY – ChPL

Dawkę można obliczać według wzoru:

NaHCO₃ [mmol] = niedobór zasad × masa ciała [kg] × 0,3

[1]

W przypadku konieczności szybkiego podania ChPL zaleca początkowo podać około:

33–50% WYLICZONEJ DAWKI

a dalsze leczenie uzależnić od:

  • odpowiedzi klinicznej,

  • gazometrii,

  • równowagi kwasowo-zasadowej.


NIE KORYGUJ CAŁEGO DEFICYTU OD RAZU

ChPL podkreśla, że nie należy dążyć do:

CAŁKOWITEJ NORMALIZACJI DEFICYTU ZASAD W KRÓTKIM CZASIE

ponieważ może dojść do:

  • alkalozy metabolicznej,

  • hipokaliemii,

  • hipokalcemii,

  • innych powikłań.

[1]


NZK – NAJWAŻNIEJSZA AKTUALIZACJA

NaHCO₃ NIE JEST RUTYNOWYM LEKIEM W NZK!

Aktualne wytyczne resuscytacji nie zalecają podawania wodorowęglanu:

„na wszelki wypadek”

ani rutynowo w każdym:

  • PEA,

  • asystolii,

  • VF/pVT.

[2,3]


CO MÓWI SAMA ChPL?

Co ciekawe, także aktualna polska ChPL mówi wprost:

produkt nie jest wskazany do rutynowego stosowania podczas resuscytacji.

[1]

ChPL nadal zawiera dawkowanie na wypadek zastosowania podczas NZK:

do 1 mEq/kg

a przy braku efektu po 10 min:

do 0,5 mEq/kg.

ALE:

TEGO SCHEMATU NIE NALEŻY PREZENTOWAĆ JAKO RUTYNOWEGO ALGORYTMU ALS.


HIPERKALIEMIA BEZ NZK – ERC 2025

To ważna aktualizacja.

ERC 2025:

NIE ZALECA RUTYNOWEGO NaHCO₃ W HIPERKALIEMII BEZ ZATRZYMANIA KRĄŻENIA

Przeglądy wykazały niewielki i niepewny wpływ samego wodorowęglanu na stężenie K⁺.

[2]

Podstawowe leczenie obejmuje zależnie od ciężkości m.in.:

  • ochronę błony komórkowej wapniem,

  • insulinę z glukozą,

  • salbutamol,

  • usunięcie potasu z organizmu.


HIPERKALIEMICZNE NZK – ERC 2025

ERC 2025 w zatrzymaniu krążenia spowodowanym hiperkaliemią zaleca:

50 mmol NaHCO₃ i.v./i.o.

Dla preparatu 8,4%:

50 mmol = 50 ml

czyli:

2,5 ampułki po 20 ml

Równolegle:

10 ml CaCl₂ 10%

ale:

PRZEZ ODDZIELNE LINIE

lub po dokładnym przepłukaniu dostępu pomiędzy lekami.

[2]


WAŻNA RÓŻNICA MIĘDZY ERC I AHA

ERC 2025 podaje powyższy konkretny schemat w hiperkaliemicznym NZK.

AHA 2025 jest bardziej zachowawcze i wskazuje, że skuteczność wodorowęglanu w hiperkaliemicznym NZK:

NIE JEST DOBRZE USTALONA

z powodu małej ilości dobrej jakości danych klinicznych.

[2,3]


ZATRUCIE TRÓJPIERŚCIENIOWYMI LEKAMI PRZECIWDEPRESYJNYMI – TLPD

W ciężkiej kardiotoksyczności spowodowanej blokadą kanałów sodowych:

NaHCO₃ JEST LEKIEM KLUCZOWYM

Szczególnie przy:

  • poszerzeniu QRS,

  • hipotensji,

  • komorowych zaburzeniach rytmu,

  • ciężkiej toksyczności TLPD.

AHA 2025 jednoznacznie zaleca wodorowęglan w zagrażającej życiu kardiotoksyczności po TLPD.

[3]


DAWKOWANIE – BLOKADA KANAŁÓW SODOWYCH / TLPD

AHA 2025 podaje u dorosłych:

50–150 mEq i.v./i.o.

[3]

Dla preparatu 8,4%:

1 mEq = 1 ml

czyli:

50–150 ml

Dalsze leczenie wymaga:

  • monitorowania QRS,

  • BP,

  • pH,

  • Na⁺,

  • K⁺.


GRANICE BEZPIECZEŃSTWA W TOKSYKOLOGII

Przy intensywnej alkalizacji AHA wskazuje unikanie:

Na⁺ >155 mmol/l

oraz:

pH >7,55

[3]


INNE BLOKERY KANAŁÓW SODOWYCH

AHA 2025 uznaje zastosowanie NaHCO₃ za rozsądne również w zagrażającej życiu kardiotoksyczności spowodowanej innymi blokerami kanałów sodowych.

Dotyczy to m.in. wybranych zatruć:

  • lekami antyarytmicznymi klasy I,

  • kokainą,

  • niektórymi lekami miejscowo znieczulającymi.

[3]


ZATRUCIE SALICYLANAMI

ChPL obejmuje alkalizację moczu w zatruciu salicylanami.

W ciężkim zatruciu NaHCO₃ służy do:

  • alkalizacji osocza,

  • alkalizacji moczu,

  • zwiększenia wydalania salicylanów.

WAŻNE

W ciężkim zatruciu konieczne może być:

LECZENIE NERKOZASTĘPCZE / HEMODIALIZA

i podanie NaHCO₃ nie powinno jej opóźniać, jeżeli istnieją wskazania.


PREPARAT 8,4% JEST HIPERTONICZNY

To nie jest zwykły płyn infuzyjny.

Szybkie lub nadmierne podanie może spowodować:

  • hipernatremię,

  • hiperosmolalność,

  • alkalozę,

  • hipokaliemię,

  • hipokalcemię,

  • przeciążenie sodem i płynami.

[1]


WYNACZYNIENIE

Roztwór 8,4% należy podawać:

DOKŁADNIE DO NACZYNIA

Wynaczynienie może powodować:

MARTWICĘ TKANEK!

[1]

Kontroluj miejsce wkłucia podczas podawania.


WENTYLACJA – BARDZO WAŻNE

Buforowanie jonów H⁺ przez HCO₃⁻ prowadzi do powstawania:

CO₂

Jeżeli wentylacja jest niewystarczająca, CO₂ może się kumulować.

Dlatego:

NaHCO₃ NIE ZASTĘPUJE SKUTECZNEJ WENTYLACJI.

Szczególne znaczenie ma to podczas:

  • NZK,

  • ciężkiej kwasicy,

  • niewydolności oddechowej.


NIE ŁĄCZ Z WAPNIEM W JEDNEJ LINII

Wodorowęglan może być niezgodny z roztworami zawierającymi:

  • wapń,

  • magnez,

  • fosforany.

Może dojść do:

WYTRĄCENIA OSADU

Dlatego ERC przy hiperkaliemicznym NZK wyraźnie zaleca:

ODDZIELNE LINIE DLA CaCl₂ I NaHCO₃

lub bardzo dokładne przepłukanie dostępu pomiędzy lekami.

[1,2]


PRZECIWWSKAZANIA – ChPL

M.in.:

  • alkaloza metaboliczna,

  • alkaloza oddechowa,

  • hipowentylacja,

  • hipernatremia,

  • stany, w których przeciwwskazana jest duża podaż sodu,

  • hipokalcemia,

  • nadmierna utrata chlorków,

  • ryzyko alkalozy związanej z diuretykami.

[1]


DZIECI

ChPL u niemowląt i dzieci <2 lat przewiduje:

do 8 mEq/kg/dobę

w powolnej infuzji.

Szybkie podawanie hipertonicznego 8,4% roztworu małym dzieciom może zwiększać ryzyko:

KRWAWIENIA WEWNĄTRZCZASZKOWEGO

[1]

W stanach resuscytacyjnych dawkowanie powinno wynikać z odpowiedniego algorytmu pediatrycznego i konkretnego wskazania.


WAŻNE W ZRM

NaHCO₃ 8,4%

1 ml = 1 mmol = 1 mEq

20 ml = 20 mEq

 

NIE PODAWAJ RUTYNOWO W NZK

ZWYKŁE NZK → NIE


HIPERKALIEMICZNE NZK – ERC 2025

50 mmol = 50 ml 8,4% NaHCO₃ i.v./i.o.

→ wapń przez oddzielną linię / po flushu.


CIĘŻKIE ZATRUCIE TLPD / BLOKEREM KANAŁU SODOWEGO

50–150 mEq i.v./i.o.

wg AHA 2025, z monitorowaniem EKG, pH i elektrolitów.


PAMIĘTAJ

WODOROWĘGLAN SODU TO LEK DO KONKRETNYCH WSKAZAŃ – NIE UNIWERSALNY „LEK NA KWASICĘ” I NIE RUTYNOWY LEK W NZK.


UPRAWNIENIA RATOWNIKA MEDYCZNEGO

W obowiązującym wykazie:

Lp. 37 – Natrii hydrogenocarbonas 8,4% – roztwór do wstrzykiwań.

Ratownik medyczny może stosować go:

SAMODZIELNIE W RAMACH MCR

[4]


PRZYPISY / ŹRÓDŁA

[1] Charakterystyka Produktu Leczniczego – Natrium bicarbonicum 8,4% Polpharma, 84 mg/ml.

[2] European Resuscitation Council Guidelines 2025 – Special Circumstances in Resuscitation.

[3] 2025 American Heart Association Guidelines – Adult and Pediatric Special Circumstances of Resuscitation; blokery kanałów sodowych i zatrucia.

[4] Dz.U. 2025 poz. 576 – obowiązujący wykaz produktów leczniczych ratownika medycznego.