KWAS TRANEKSAMOWY – TXA
Tranexamic acid / Acidum tranexamicum
Grupa: lek przeciwfibrynolityczny
Kod ATC: B02AA02
Postać: roztwór do wstrzykiwań
Typowe stężenie: 100 mg/ml
Przykładowy preparat:
EXACYL 100 mg/ml
1 ml zawiera 100 mg kwasu traneksamowego.
1 ampułka 5 ml zawiera 500 mg kwasu traneksamowego.
Aktualna ChPL produktu Exacyl potwierdza stężenie 100 mg/ml oraz przeznaczenie preparatu do podawania dożylnego. Aktualnie dostępna charakterystyka pochodzi z Rejestru Produktów Leczniczych i była zweryfikowana 26 września 2026 r.
DZIAŁANIE
Kwas traneksamowy jest syntetyczną pochodną lizyny o działaniu przeciwfibrynolitycznym.
Hamuje aktywację plazminogenu do plazminy oraz wiązanie plazminy z fibryną, dzięki czemu ogranicza rozpad już powstałego skrzepu.
TXA:
- nie powoduje bezpośrednio powstawania skrzepu,
- nie jest czynnikiem krzepnięcia,
- nie zastępuje mechanicznego tamowania krwawienia,
- stabilizuje istniejący skrzep poprzez zahamowanie fibrynolizy.
W praktyce ratownictwa medycznego jego największe znaczenie dotyczy przede wszystkim:
- ciężkiego krwawienia pourazowego,
- pacjenta zagrożonego znacznym krwotokiem po urazie,
- krwotoku poporodowego.
WSKAZANIA WEDŁUG ChPL
Według ChPL kwas traneksamowy jest wskazany w zapobieganiu i leczeniu krwotoków spowodowanych uogólnioną lub miejscową fibrynolizą u dorosłych oraz dzieci powyżej 1. roku życia.
Wskazania obejmują m.in.:
- krwotoki związane z miejscową lub uogólnioną fibrynolizą,
- krwawienia maciczne,
- zaburzenia położnicze,
- niektóre krwawienia z przewodu pokarmowego,
- krwawienia związane z zabiegami chirurgicznymi,
- krwotok wywołany podaniem leków fibrynolitycznych.
TXA W URAZIE – NAJWAŻNIEJSZE ZASTOSOWANIE W ZRM
Aktualne europejskie wytyczne dotyczące ciężkiego krwawienia pourazowego zalecają podanie TXA pacjentowi:
krwawiącemu lub zagrożonemu istotnym krwawieniem po urazie
jak najwcześniej, najlepiej jeszcze w okresie przedszpitalnym.
TXA należy rozpocząć:
jak najszybciej i nie później niż 3 godziny od urazu.
Nie należy czekać na wyniki badań laboratoryjnych ani potwierdzenie hiperfibrynolizy.
Europejskie wytyczne nadają temu zaleceniu wysoką siłę – Grade 1A.
DAWKOWANIE W URAZIE – DOROŚLI
Dawka początkowa
1 g TXA i.v. przez 10 minut
następnie:
dawka podtrzymująca
1 g TXA i.v. we wlewie przez 8 godzin.
Dla preparatu o stężeniu:
100 mg/ml
otrzymujemy:
1 g = 1000 mg = 10 ml
czyli przy ampułkach 500 mg/5 ml:
1 g = 2 ampułki po 5 ml.
W praktyce ZRM
2 ampułki po 500 mg = 1 g TXA.
Pierwszą dawkę należy podać powoli przez około 10 minut.
Jest to zgodne również z wymaganiem ChPL dotyczącym powolnego podawania preparatu. ChPL Exacyl określa szybkość powolnego wstrzyknięcia jako około:
1 ml/min
czyli przy dawce 1 g = 10 ml:
około 10 minut.
CZAS PODANIA – BARDZO WAŻNY
Uraz:
0–1 godzina od urazu → największa korzyść z wczesnego podania
do 3 godzin → TXA należy podać, jeśli istnieje wskazanie
>3 godziny → rutynowego podawania TXA w krwawieniu pourazowym należy unikać.
Europejskie wytyczne zalecają zakończenie okna rozpoczęcia leczenia w ciągu 3 godzin od urazu. NICE również zaleca, aby nie podawać TXA po 3 godzinach od urazu, chyba że istnieją dowody hiperfibrynolizy.
Dlatego w ZRM zawsze ustal:
O KTÓREJ GODZINIE DOSZŁO DO URAZU?
Godzinę zdarzenia warto odnotować razem z godziną podania TXA.
JAKICH PACJENTÓW PO URAZIE ROZWAŻAĆ?
Nie chodzi o podawanie TXA każdemu pacjentowi po urazie.
Wskazaniem jest przede wszystkim pacjent:
- z aktywnym istotnym krwawieniem,
- z podejrzeniem krwawienia wewnętrznego,
- we wstrząsie krwotocznym,
- z urazem mogącym prowadzić do znacznej utraty krwi,
- zagrożony masywnym krwotokiem.
Należy równocześnie prowadzić standardowe postępowanie:
C-ABCDE / XABCDE
oraz przede wszystkim:
- bezpośredni ucisk,
- opatrunki hemostatyczne,
- opaskę uciskową przy wskazaniach,
- stabilizację miednicy,
- zapobieganie hipotermii,
- właściwą płynoterapię,
- szybki transport do odpowiedniego ośrodka.
TXA nie zatrzyma mechanicznego źródła krwawienia.
Stabilizuje skrzep – nie zastępuje kontroli krwotoku.
URAZ CZASZKOWO-MÓZGOWY
To zagadnienie wymaga osobnego komentarza.
Badanie CRASH-3 wskazało na możliwą korzyść z wczesnego zastosowania TXA zwłaszcza u pacjentów z łagodnym i umiarkowanym urazem czaszkowo-mózgowym, natomiast korzyść w najcięższych urazach była mniej wyraźna. Europejskie wytyczne uwzględniają te dane przy zaleceniach dotyczących wczesnego TXA.
NICE w przypadku izolowanego urazu głowy z GCS ≤12 przedstawia również odrębny schemat:
≥16 lat: 2 g TXA i.v. w bolusie
podane jak najszybciej, do 2 godzin od urazu.
U osób <16 lat NICE podaje:
15–30 mg/kg i.v., maksymalnie 2 g.
UWAGA!!!
Jest to odrębny schemat dotyczący izolowanego urazu głowy według NICE i nie należy go automatycznie utożsamiać z europejskim schematem leczenia ciężkiego krwotoku pourazowego:
1 g/10 min + 1 g/8 h.
KRWOTOK POPORODOWY – PPH
TXA jest również jednym z podstawowych elementów leczenia krwotoku poporodowego.
Aktualne wytyczne WHO 2025 zalecają wczesne zastosowanie TXA u kobiety z krwotokiem poporodowym zarówno po porodzie drogami natury, jak i po cięciu cesarskim.
Dawka
1 g TXA i.v. przez 10 minut
czyli dla stężenia 100 mg/ml:
10 ml = 1 g
Czas
Podaj:
jak najszybciej i w ciągu 3 godzin od urodzenia dziecka.
Druga dawka
Można podać kolejne:
1 g i.v.
jeżeli:
- krwawienie utrzymuje się po 30 minutach od pierwszej dawki,
lub
- krwawienie ustało, ale ponownie rozpoczęło się w ciągu 24 godzin.
WAŻNE
WHO zaleca TXA w PPH niezależnie od tego, czy przyczyną krwawienia jest uraz dróg rodnych, atonia macicy czy inna przyczyna.
Nie trzeba więc czekać na dokładne ustalenie źródła krwawienia.
TXA powinien być elementem równoległego postępowania obejmującego m.in.:
- masaż macicy,
- leki uterotoniczne,
- płynoterapię,
- ocenę źródła krwawienia,
- szybkie wdrożenie dalszego leczenia.
TXA NIE JEST LEKIEM PROFILAKTYCZNYM W KAŻDYM PORODZIE
Aktualne WHO 2025 nie zaleca rutynowego profilaktycznego podawania TXA wszystkim kobietom ani po porodzie drogami natury, ani po cięciu cesarskim.
TXA zachowuje natomiast bardzo ważne miejsce w leczeniu rozpoznanego PPH.
PRZECIWWSKAZANIA WEDŁUG ChPL
Do najważniejszych przeciwwskazań należą:
- nadwrażliwość na kwas traneksamowy,
- ostra zakrzepica żylna lub tętnicza,
- ciężkie zaburzenia czynności nerek – ryzyko kumulacji,
- drgawki w wywiadzie,
- określone stany fibrynolityczne związane z koagulopatią ze zużycia czynników krzepnięcia.
Bezwzględnie przeciwwskazane są:
- podanie dokanałowe,
- podanie zewnątrzoponowe,
- podanie dokomorowe,
- podanie domózgowe.
UWAGA – DROGA PODANIA
TXA DO STOSOWANIA I.V.
Aktualna ChPL szczególnie mocno ostrzega przed przypadkowym podaniem kwasu traneksamowego dokanałowo.
Opisywano ciężkie działania niepożądane, w tym przypadki zakończone zgonem, po omyłkowym podaniu TXA dokanałowo.
ChPL zaleca jednoznaczne oznaczanie strzykawek zawierających TXA jako preparatu do podania DOŻYLNEGO.
W ZRM:
po pobraniu TXA do strzykawki – oznacz strzykawkę.
NIE PODAWAĆ ZBYT SZYBKO
Zbyt szybkie podanie dożylne może spowodować:
- gwałtowny spadek ciśnienia tętniczego,
- złe samopoczucie,
- zaburzenia świadomości.
Dlatego preparat należy podawać powoli.
Dla Exacyl 100 mg/ml:
maksymalnie około 1 ml/min.
NIEWYDOLNOŚĆ NEREK
Kwas traneksamowy jest w znacznym stopniu wydalany przez nerki, dlatego u pacjentów z niewydolnością nerek może dochodzić do jego kumulacji.
Według ChPL:
ciężka niewydolność nerek jest przeciwwskazaniem.
Przy łagodnych i umiarkowanych zaburzeniach czynności nerek dawki należy redukować zależnie od stężenia kreatyniny.
W warunkach ZRM przy jednorazowym leczeniu ciężkiego krwotoku przede wszystkim należy zebrać informacje o:
- przewlekłej niewydolności nerek,
- dializoterapii,
- znanej ciężkiej niewydolności nerek.
DZIECI
Według ChPL u dzieci powyżej 1. roku życia w zatwierdzonych wskazaniach stosuje się dawki w zakresie:
20 mg/kg mc./dobę.
ChPL jednocześnie zaznacza, że dane dotyczące skuteczności, dawkowania i bezpieczeństwa u dzieci są ograniczone.
Uraz u dziecka
Dawkowanie pourazowe pochodzi z wytycznych urazowych, a nie z powyższego dawkowania ChPL.
W praktyce międzynarodowej przy znacznym krwawieniu pourazowym u dzieci stosowany jest m.in. schemat:
15 mg/kg i.v., maksymalnie 1 g
jako dawka początkowa.
NICE potwierdza stosowanie dawki 15 mg/kg u dzieci z urazami pozaczaszkowymi, natomiast przy izolowanym urazie głowy dopuszcza zakres 15–30 mg/kg, maksymalnie 2 g.
UWAGA!
dawkowanie pediatryczne w urazie wynika z wytycznych – nie z dawkowania urazowego zawartego w ChPL.
DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE
Do najważniejszych należą:
- nudności,
- wymioty,
- biegunka,
- reakcje nadwrażliwości,
- anafilaksja,
- zaburzenia widzenia,
- zaburzenia widzenia barw,
- niedociśnienie – szczególnie po zbyt szybkim podaniu i.v.,
- zakrzepica żylna lub tętnicza,
- drgawki.
Ryzyko drgawek zwiększa się szczególnie przy dużych dawkach i niewłaściwym zastosowaniu leku.
INTERAKCJE I NIEZGODNOŚCI
Roztworu TXA nie należy mieszać bezpośrednio:
- z krwią przeznaczoną do transfuzji,
- z roztworami zawierającymi penicylinę.
WAŻNE W ZRM
URAZ
TXA 1 g i.v. / 10 min
→ jak najwcześniej
→ najlepiej już przedszpitalnie
→ do 3 godzin od urazu
następnie zgodnie z europejskim schematem:
1 g i.v. / 8 h
KRWOTOK POPORODOWY
TXA 1 g i.v. / 10 min
→ jak najwcześniej
→ do 3 godzin od urodzenia dziecka
Druga dawka:
1 g i.v.
→ jeśli krwawienie trwa po 30 min
lub
→ ponownie rozpocznie się w ciągu 24 h.
PAMIĘTAJ
1 g TXA = 10 ml roztworu 100 mg/ml = 2 ampułki po 500 mg/5 ml.
Nie podawaj szybko.
Nie czekaj na wynik badań laboratoryjnych u pacjenta z istotnym krwawieniem pourazowym.
TXA nie zastępuje mechanicznego tamowania krwotoku.
UPRAWNIENIA RATOWNIKA MEDYCZNEGO
Kwas traneksamowy został dodany do wykazu produktów leczniczych, które ratownik medyczny może podawać samodzielnie w ramach medycznych czynności ratunkowych, rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 7 marca 2024 r.
W wykazie znajduje się jako:
Lp. 46a – Tranexamic acid – roztwór do wstrzykiwań.
Przepis wszedł w życie 26 marca 2024 r.
Akt został następnie objęty obowiązującym tekstem jednolitym rozporządzenia ogłoszonym w Dz.U. 2025 poz. 576.
SZYBKA ŚCIĄGA – TXA
URAZ + ISTOTNE KRWAWIENIE
≤3 h od urazu
→ 1 g i.v. / 10 min
→ następnie 1 g / 8 h
KRWOTOK POPORODOWY
≤3 h od porodu
→ 1 g i.v. / 10 min
→ kolejne 1 g, gdy krwawienie trwa po 30 min lub powróci w ciągu 24 h.
EXACYL 100 mg/ml
5 ml = 500 mg
10 ml = 1 g
2 × amp. 5 ml = 1 g
