FENTANYL

Fentanylum

Grupa: silny syntetyczny opioidowy lek przeciwbólowy
Kod ATC: N01AH01 / N02AB03
Postać dostępna dla ratownika medycznego: roztwór do wstrzykiwań

Preparat

Fentanyl WZF 50 µg/ml

1 ml = 50 µg fentanylu = 0,05 mg

Ampułka 2 ml:

100 µg = 0,1 mg

To bardzo ważne:

0,1 mg DOTYCZY CAŁEJ AMPUŁKI 2 ml, A NIE 1 ml.


DZIAŁANIE

Fentanyl jest silnym agonistą receptorów opioidowych µ

Powoduje:

  • silną analgezję,

  • sedację,

  • depresję oddechową zależną od dawki,

  • bradykardię,

  • zmniejszenie reakcji na bodźce bólowe.

Działa:

  • szybko,

  • krócej niż morfina po jednorazowym podaniu i.v.


WSKAZANIA WEDŁUG ChPL

Aktualna ChPL Fentanyl WZF obejmuje m.in.:

  • analgezję podczas zabiegów,

  • analgosedację,

  • leczenie silnego bólu,

w tym:

BÓLU POURAZOWEGO

oraz:

BÓLU TOWARZYSZĄCEGO ZAWAŁOWI MIĘŚNIA SERCOWEGO

[1]


STĘŻENIE – JESZCZE RAZ

50 µg/ml

czyli:

Objętość

Dawka

0,5 ml

25 µg

1 ml

50 µg

2 ml

100 µg

4 ml

200 µg


DAWKOWANIE – DOROSŁY ODDYCHAJĄCY SPONTANICZNIE – ChPL

Aktualna ChPL podaje:

dawka początkowa:

50–200 µg i.v.

dawka dodatkowa:

50 µg

[1]

BARDZO WAŻNE

ChPL zastrzega:

DAWKI >200 µg DO ZASTOSOWAŃ ANESTEZJOLOGICZNYCH

[1]


JAK INTERPRETOWAĆ TEN ZAKRES W ZRM?

Zakres 50–200 µg pochodzi z ChPL.

Nie oznacza to jednak:

„każdemu pacjentowi od razu 200 µg”.

Opioid powinien być:

MIARECZKOWANY DO EFEKTU

z uwzględnieniem:

  • wieku,

  • masy ciała,

  • nasilenia bólu,

  • BP,

  • RR,

  • SpO₂,

  • leków już przyjętych,

  • chorób współistniejących.

ChPL zaleca stosowanie:

MOŻLIWIE NAJNIŻSZEJ SKUTECZNEJ DAWKI

[1]


PACJENT W PODESZŁYM WIEKU / OSŁABIONY

Aktualna ChPL zaleca:

ZMNIEJSZENIE DAWKI POCZĄTKOWEJ

Dalszą dawkę należy ustalać zależnie od reakcji pacjenta.

[1]


DZIECI 12–17 LAT

Według ChPL:

DAWKOWANIE JAK U DOROSŁYCH

[1]


DZIECI 2–11 LAT – ChPL

dawka początkowa:

1–3 µg/kg mc. i.v.

dawka dodatkowa:

1–1,25 µg/kg mc.

[1]

ALE:

ChPL bardzo mocno podkreśla, że u spontanicznie oddychającego dziecka takie techniki analgezji/sedacji powinny być stosowane wyłącznie przez odpowiednio wykwalifikowany personel w warunkach umożliwiających natychmiast:

  • podać tlen,

  • wentylować,

  • wykonać intubację.

[1]


DEPRESJA ODDECHOWA – NAJWAŻNIEJSZE ZAGROŻENIE

Fentanyl może spowodować:

  • spowolnienie oddychania,

  • hipowentylację,

  • bezdech,

  • hiperkapnię,

  • hipoksję.

Po dawkach przekraczających:

200 µg

aktualna ChPL zwraca szczególną uwagę na możliwość nasilonej depresji oddechowej.

[1]

Jednak:

depresja oddechowa może wystąpić również po niższej dawce, szczególnie u pacjenta:

  • starszego,

  • osłabionego,

  • hipowolemicznego,

  • leczonego innymi lekami hamującymi OUN.


FENTANYL + BENZODIAZEPINA!

To jedno z najważniejszych ostrzeżeń.

Połączenie fentanylu z:

  • midazolamem,

  • diazepamem,

  • klonazepamem

może spowodować:

GŁĘBOKĄ SEDACJĘ

DEPRESJĘ ODDECHOWĄ

ŚPIĄCZKĘ

ZGON

[1]

W ZRM:

OPIOID + BENZODIAZEPINA → MIARECZKUJ JESZCZE OSTROŻNIEJ I MONITORUJ WENTYLACJĘ.


SZTYWNOŚĆ MIĘŚNI / „WOODEN CHEST”

Fentanyl, zwłaszcza:

  • w większej dawce,

  • podany szybko,

może spowodować:

SZTYWNOŚĆ MIĘŚNI KLATKI PIERSIOWEJ

co może bardzo utrudnić:

  • wentylację,

  • oddychanie spontaniczne.

[1]

Ryzyko to jest szczególnie istotne w pediatrii i podczas szybkiego podawania i.v.


BRADYKARDIA

Fentanyl może wywołać:

BRADYKARDIĘ

a w określonych sytuacjach nawet:

  • ciężką bradykardię,

  • asystolię.

Należy kontrolować:

HR + EKG


HIPOTENSJA

Po fentanylu może wystąpić:

SPADEK CIŚNIENIA

Ryzyko jest szczególnie duże przy:

  • hipowolemii,

  • krwotoku,

  • odwodnieniu,

  • równoczesnych lekach sedatywnych.

[1]


ANTAGONISTA

Antagonistą opioidów jest NALOKSON

Ale:

NALOKSON NIE ZASTĘPUJE WENTYLACJI.

Jeżeli wystąpi:

  • bezdech,

  • ciężka hipowentylacja,

należy natychmiast zapewnić:

SKUTECZNĄ WENTYLACJĘ

ChPL zwraca również uwagę, że depresja oddechowa po fentanylu może trwać:

DŁUŻEJ NIŻ DZIAŁANIE NALOKSONU

i może być konieczne ponowne podanie antagonisty.

[1]


PRZECIWWSKAZANIA – ChPL

Najważniejsze:

  • nadwrażliwość na fentanyl lub inne opioidy,

  • depresja oddychania,

  • choroby obturacyjne płuc w zakresie przeciwwskazań konkretnej ChPL.

[1]


UWAGA FORMALNA – ChPL A ZRM!

Aktualna ChPL Fentanyl WZF zawiera bardzo restrykcyjny zapis dotyczący stosowania leku w warunkach zapewniających:

  • pełne monitorowanie,

  • dostęp do resuscytacji,

  • możliwość natychmiastowego zabezpieczenia dróg oddechowych.

Jednocześnie polskie rozporządzenie wprost uprawnia ratownika medycznego do samodzielnego stosowania:

FENTANYLUM – ROZTWÓR DO WSTRZYKIWAŃ

W praktyce oznacza to:

FENTANYL W ZRM WYMAGA PEŁNEGO MONITOROWANIA I GOTOWOŚCI DO WENTYLACJI / RESUSCYTACJI.


WAŻNE W ZRM!

FENTANYL WZF

50 µg/ml

Dorosły oddychający spontanicznie – ChPL:

50–200 µg i.v.

→ dawka dodatkowa:

50 µg

→ miareczkuj do efektu.


SZYBKA ŚCIĄGA

25 µg

0,5 ml

50 µg

1 ml

100 µg

2 ml

200 µg

4 ml


MONITOROWANIE

Po podaniu:

RR + SpO₂ + świadomość + HR + BP + EKG

Jeżeli dostępne i wskazane, bardzo pomocna jest ocena jakości wentylacji, w tym kapnografia.


PAMIĘTAJ!

50 µg/ml, A NIE 0,1 mg/ml

2 ml = 100 µg = 0,1 mg

MIARECZKUJ DO EFEKTU

OPIOID + BENZODIAZEPINA = DUŻE RYZYKO DEPRESJI ODDECHOWEJ

MIEJ NALOKSON I MOŻLIWOŚĆ WENTYLACJI


UPRAWNIENIA RATOWNIKA MEDYCZNEGO

W aktualnym wykazie:

Lp. 15 – Fentanylum – roztwór do wstrzykiwań.

Ratownik medyczny może podawać fentanyl samodzielnie w ramach MCR.

Podstawa prawna:

Dz.U. 2025 poz. 576 – akt obowiązujący.


PRZYPISY / ŹRÓDŁA

[1] Charakterystyka Produktu Leczniczego – Fentanyl WZF 50 mikrogramów/ml.

[2] Dz.U. 2025 poz. 576 – obowiązujący wykaz produktów leczniczych ratownika medycznego.

 

FENTANYLUM

Silnie działający syntetyczny lek przeciwbólowy z grupy opioidów, agonista receptorów opioidowych µ. Działa ok. 100 razy silniej niż morfina (0,1 mg fentanylu odpowiada pod względem działania przeciwbólowego w przybliżeniu 10 mg morfiny), co wynika z lepszej rozpuszczalności w tłuszczach i łatwiejszego przenikania przez barierę krew–mózg. Stopień znieczulenia zależy od zastosowanej dawki oraz stężenia osoczowego. Podanie i.v. 2 ml (0,1 mg) fentanylu dorosłym pacjentom, niepoddanym premedykacji powinno zapewnić skuteczne zniesienie bólu na 10–20 min w czasie zabiegu powodującego niewielkie dolegliwości bólowe. Podanie 4–10 ml (0,2–0,5 mg) fentanylu w szybkim wstrzyknięciu i.v. (bolus) powoduje zniesienie bólu na ok. 1 h. Wywołana analgezja jest skuteczna w zabiegach ze średnim nasileniem bólowym. Podanie dawki 0,05 mg/kg mc. i.v. znosi ból na 4–6 h w czasie operacji o dużym nasileniu bólu. Korelacja między działaniem farmakologicznym a stężeniem fentanylu w osoczu jest następująca: działanie analgetyczne występuje przy stężeniu osoczowym 0,3–1,5 ng/ml, zwiększenie częstości występowania działań niepożądanych – po przekroczeniu stężenia 2 ng/ml, stłumienie oddychania może wystąpić przy stężeniu 1–5 ng/ml, znieczulenie i ciężka niewydolność oddechowa – przy stężeniu 10–20 ng/ml. Śródoperacyjnym zwyżkom ciśnienia tętniczego w odpowiedzi na bodźce chirurgiczne zapobiega utrzymanie stężenia nie mniejszego niż 15 ng/ml. Fentanyl umożliwia prowadzenie znieczulenia ze stabilnym krążeniem, nie wpływa depresyjnie na m. sercowy, nie powoduje uwolnienia histaminy, a w większych dawkach zmniejsza wywołane przez stres zmiany hormonalne. Po podaniu i.v. zaczyna działać po ok. 2 min, tmax wynosi 3–5 min, czas działania jest krótki – 30 min. Po podaniu i.m. odpowiednio: początek działania po 7–15 min, tmax wynosi 20–30 min, a czas działania 1–2 h. Po podaniu w postaci przezskórnego systemu terapeutycznego stężenie fentanylu w osoczu stopniowo zwiększa się przez 12–24 h, a następnie jego wartości utrzymują się w trakcie stosowania plastra. Przezskórny system terapeutyczny zapewnia ciągłe podawanie leku przez 72 h. Po usunięciu plastra stężenie osoczowe fentanylu zmniejsza się o 50% średnio po 17 h (13–22 h). Po podaniu na błonę śluzową jamy ustnej fentanyl jest szybko wchłaniany, dostępność biologiczna wynosi 65% (50% dawki wchłania się z błony śluzowej, 50% jest połykane, przy czym 30% połkniętej dawki przenika również do krwi); tmax wynosi wówczas ok. 1 h. Po podaniu i.v. stężenie osoczowe fentanylu zmniejsza się gwałtownie (szybka redystrybucja do tkanki tłuszczowej, mięśniowej i płucnej), t1/2 poszczególnych faz dystrybucji wynoszą odpowiednio: ok. 1 min i 18 min, a t1/2 eliminacji ok. 17 h. Po podaniu podpoliczkowym t1/2 w fazie eliminacji wynosi ok. 22 h. U chorych poddawanych operacjom na aorcie brzusznej z jej zaciskaniem obserwuje się wydłużenie t1/2 eliminacji. Fentanyl w 80–85% wiąże się z białkami osocza, głównie z albuminami i α1-glikoproteiną. Metabolizowany jest w wątrobie. Ok. 75% dawki wydalane jest w postaci nieczynnych metabolitów w ciągu 24 h, z moczem i żółcią, jedynie 10% z moczem w postaci niezmienionej.

Interakcje:
Synergizm działania z innymi lekami wpływającymi depresyjnie na OUN, zwłaszcza z barbituranami, pochodnymi benzodiazepiny, neuroleptykami, anestetykami halogenowymi, lekami blokującymi przewodnictwo nerwowo-mięśniowe, opioidami, alkoholem, lekami przeciwhistaminowymi o działaniu sedatywnym; podczas skojarzonego stosowania z tymi lekami należy zmniejszyć dawkę fentanylu i zachować szczególną ostrożność ze względu na działanie depresyjne na oddychanie. Droperydol stosowany równocześnie z fentanylem może wywołać hipotensję, mogą także wystąpić objawy pozapiramidowe. Leki zwiotczające niewykazujące działania wagolitycznego stosowane jednocześnie z fentanylem zwiększają ryzyko wystąpienia bradykardii i asystolii. Silne inhibitory CYP3A4 cytochromu P-450 (rytonawir, ketokonazol, itrakonazol, troleandomycyna, klarytromycyna, nelfinawir, nefazodon) mogą zwiększać stężenie fentanylu we krwi. 2 tyg. przed zabiegiem chirurgicznym lub znieczuleniem wskazane jest przerwanie podawania inhibitorów MAO. Ogólne lub dospojówkowe stosowanie β-adrenolityków przed zabiegiem, podczas którego stosuje się fentanyl, zwiększa ryzyko wystąpienia bradykardii.