ADENOZYNA

Adenosinum

Grupa: lek antyarytmiczny
Kod ATC: C01EB10
Postać dostępna dla ratownika medycznego: roztwór do wstrzykiwań

Przykładowy preparat

Adenocor 3 mg/ml

  • 1 ml = 3 mg adenozyny

  • ampułka 2 ml = 6 mg adenozyny


DZIAŁANIE

Adenozyna jest endogennym nukleozydem o bardzo krótkim czasie działania.

Powoduje przede wszystkim:

  • przemijające zahamowanie przewodzenia przez węzeł przedsionkowo-komorowy,

  • zwolnienie przewodzenia AV,

  • możliwość przerwania częstoskurczów zależnych od węzła AV,

  • przejściowe odsłonięcie aktywności przedsionków w niektórych tachyarytmiach.

Okres półtrwania adenozyny we krwi wynosi zaledwie kilka sekund.

Dzięki temu działanie leku jest:

BARDZO SZYBKIE I BARDZO KRÓTKOTRWAŁE


WSKAZANIA WEDŁUG ChPL

Adenocor jest stosowany m.in. do:

  • szybkiego przywracania rytmu zatokowego w napadowym częstoskurczu nadkomorowym obejmującym węzeł AV,

  • diagnostyki niektórych regularnych częstoskurczów z wąskimi zespołami QRS.


DAWKOWANIE – POLSKA ChPL ADENOCOR

DOROŚLI

Pierwsza dawka:

3 mg i.v. bardzo szybko

Jeżeli po około 1–2 minutach brak efektu:

Druga dawka:

6 mg i.v. bardzo szybko

Jeżeli nadal brak efektu:

Trzecia dawka:

12 mg i.v. bardzo szybko

Według aktualnej ChPL nie zaleca się podawania kolejnych dawek większych niż:

12 mg


ERC 2025 – WAŻNA RÓŻNICA

W aktualnym algorytmie ERC 2025 dotyczącym regularnego częstoskurczu z wąskimi zespołami QRS, po nieskutecznych manewrach wazowagalnych:

pierwsza dawka:

6 mg i.v. szybko

następnie:

12 mg i.v.

a w razie dalszego braku efektu:

można rozważyć 18 mg

BARDZO WAŻNE

To dwa różne źródła dawkowania:

ChPL Adenocor: 3 → 6 → 12 mg

ERC 2025: 6 → 12 → rozważ 18 mg

Nie należy przedstawiać dawki 18 mg jako dawki wynikającej z polskiej ChPL.


SPOSÓB PODANIA

Adenozynę należy podawać:

W BARDZO SZYBKIM BOLUSIE i.v.

Najlepiej przez:

  • duże naczynie,

  • możliwie proksymalny dostęp dożylny.

Natychmiast po podaniu należy przepłukać dostęp:

NaCl 0,9%

Adenozyny nie należy podawać w powolnej infuzji, ponieważ ze względu na jej ekstremalnie krótki okres półtrwania może zostać rozłożona przed dotarciem do serca.


MONITOROWANIE

Podczas podawania:

  • ciągłe EKG,

  • HR,

  • BP,

  • SpO₂,

  • obserwacja stanu klinicznego.

Powinien być dostępny sprzęt do:

  • resuscytacji,

  • defibrylacji,

  • kardiowersji.


REGULARNY CZĘSTOSKURCZ

Adenozyna ma zastosowanie przede wszystkim w:

REGULARNYCH

tachyarytmiach zależnych od przewodzenia przez węzeł AV.

Przed podaniem należy ocenić:

  • regularność rytmu,

  • szerokość QRS,

  • stan hemodynamiczny pacjenta.


PACJENT NIESTABILNY

Jeżeli tachyarytmii towarzyszą m.in.:

  • wstrząs,

  • ciężka hipotensja,

  • niedokrwienie mięśnia sercowego,

  • ciężka niewydolność serca,

  • zaburzenia świadomości wynikające z arytmii,

priorytetem jest:

ZSYNCHRONIZOWANA KARDIOWERSJA ELEKTRYCZNA!

Nie należy opóźniać kardiowersji, oczekując na efekt adenozyny.


CZĘSTOSKURCZ Z SZEROKIM QRS

Adenozynę można rozważać tylko w odpowiednio dobranych przypadkach:

REGULARNEGO, MONOMORFICZNEGO CZĘSTOSKURCZU

Nie należy jej rutynowo stosować przy:

  • nieregularnym częstoskurczu z szerokimi QRS,

  • podejrzeniu AF z preekscytacją.


ASTMA / SKURCZ OSKRZELI

Adenozyna może wywołać:

SKURCZ OSKRZELI

Dlatego szczególnej ostrożności wymagają pacjenci z:

  • astmą,

  • chorobami przebiegającymi ze skurczem oskrzeli.


DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE

Bardzo często lub często mogą wystąpić:

  • zaczerwienienie twarzy,

  • duszność,

  • ból lub ucisk w klatce piersiowej,

  • uczucie gorąca,

  • lęk,

  • ból głowy,

  • nudności.

Możliwe są również:

  • przemijający blok AV,

  • znaczna bradykardia,

  • krótka asystolia,

  • zaburzenia rytmu.

WAŻNE

Krótka pauza lub kilkusekundowa asystolia po adenozynie może być oczekiwanym efektem farmakologicznym leku.


LEKI WPŁYWAJĄCE NA DZIAŁANIE ADENOZYNY

Dipirydamol

Może:

NASILAĆ DZIAŁANIE ADENOZYNY

i zwiększać ryzyko działań niepożądanych.

Teofilina i inne metyloksantyny

Mogą:

OSŁABIAĆ DZIAŁANIE ADENOZYNY


WAŻNE W ZRM

REGULARNY SVT – pacjent stabilny

  1. ABCDE

  2. EKG

  3. manewry wazowagalne

  4. adenozyna, jeżeli wskazana

ChPL:

3 → 6 → 12 mg

ERC 2025:

6 → 12 → rozważ 18 mg

Każda dawka:

BARDZO SZYBKO i.v. + NATYCHMIASTOWY FLUSH NaCl


PAMIĘTAJ!

NIESTABILNY PACJENT → KARDIOWERSJA

ADENOZYNA NIE JEST LEKIEM NA KAŻDĄ TACHYKARDIĘ

ZAWSZE OCEŃ REGULARNOŚĆ RYTMU I SZEROKOŚĆ QRS


UPRAWNIENIA RATOWNIKA MEDYCZNEGO

W obowiązującym wykazie produktów leczniczych:

Adenosinum – roztwór do wstrzykiwań

może być stosowana przez ratownika medycznego samodzielnie w ramach medycznych czynności ratunkowych.

Podstawa prawna:

Dz.U. 2025 poz. 576 – obowiązujący tekst jednolity rozporządzenia Ministra Zdrowia.


PRZYPISY / ŹRÓDŁA

[1] Charakterystyka Produktu Leczniczego – Adenocor 3 mg/ml.

[2] European Resuscitation Council Guidelines 2025 – Adult Advanced Life Support.

[3] Dz.U. 2025 poz. 576 – obowiązujący wykaz produktów leczniczych ratownika medycznego.

 

ADENSINUM
Naturalny endogenny nukleozyd purynowy występujący we wszystkich komórkach organizmu, wykazujący działanie przeciwarytmiczne. Otwiera kanał potasowy, powodując hiperpolaryzację błony komórkowej, uniemożliwiając w ten sposób osiągnięcie potencjału błonowego, powodujące otwarcie wolnego kanału wapniowego, jest więc pośrednim antagonistą wapnia. W efekcie zwalnia przewodzenie w węźle przedsionkowo-komorowym (AV) oraz hamuje czynność węzła zatokowego. Czasowo blokując przewodzenie w węźle AV, przerywa nawrotny częstoskurcz węzłowy i częstoskurcz przedsionkowo-komorowy. Lek nie wpływa na migotanie i trzepotanie przedsionków. Nie przywraca rytmu zatokowego w niemiarowościach komorowych. Poprzez spowolnienie przewodzenia w węźle AV ułatwia ocenę aktywności elektrycznej przedsionków w EKG i różnicowanie częstoskurczów nadkomorowych. W większych dawkach zmniejsza opór obwodowy i może spowodować niedociśnienie. Może wywołać skurcz oskrzeli. Adenozyna podana i.v. jest natychmiast wychwytywana przez erytrocyty i komórki śródbłonka naczyń, a następnie metabolizowana (deaminacja, fosforylacja) do nukleotydów adenylowych. Wątroba i nerki nie uczestniczą w jej degradacji. t1/2 wynosi 10–20 s. Początek działania występuje natychmiast po podaniu, a efekt szczytowy pojawia się po 20–30 s.

Interakcje:
Pochodne metyloksantyny (np. aminofilina, teofilina, kofeina) są inhibitorami konkurencyjnymi adenozyny, która w ich obecności może być nieskuteczna (należy zwiększyć dawkę). Dipirydamol jest inhibitorem wychwytu adenozyny (hamuje transport wewnątrzkomórkowy) i może nasilić jej działanie nawet 4-krotnie; nie zaleca się równoległego stosowania, a jeżeli jest to konieczne, należy zmniejszyć dawkę adenozyny. Karbamazepina zwiększa ryzyko wystąpienia bloku po podaniu adenozyny. Nikotyna prawdopodobnie nasila działanie adenozyny. Inne leki działające na serce i układ krążenia (β-adrenolityki, antagoniści wapnia, inhibitory ACE, chinidyna, atropina) mogą być stosowane łącznie z adenozyną. Może nasilać działanie leków upośledzających przewodnictwo przedsionkowo-komorowe, ostrożnie stosować u chorych leczonych glikozydami naparstnicy – opisywano przypadki wystąpienia migotania komór.