ADENOZYNA
Adenosinum
Grupa: lek antyarytmiczny
Kod ATC: C01EB10
Postać dostępna dla ratownika medycznego: roztwór do wstrzykiwań
Przykładowy preparat
Adenocor 3 mg/ml
-
1 ml = 3 mg adenozyny
-
ampułka 2 ml = 6 mg adenozyny
DZIAŁANIE
Adenozyna jest endogennym nukleozydem o bardzo krótkim czasie działania.
Powoduje przede wszystkim:
-
przemijające zahamowanie przewodzenia przez węzeł przedsionkowo-komorowy,
-
zwolnienie przewodzenia AV,
-
możliwość przerwania częstoskurczów zależnych od węzła AV,
-
przejściowe odsłonięcie aktywności przedsionków w niektórych tachyarytmiach.
Okres półtrwania adenozyny we krwi wynosi zaledwie kilka sekund.
Dzięki temu działanie leku jest:
BARDZO SZYBKIE I BARDZO KRÓTKOTRWAŁE
WSKAZANIA WEDŁUG ChPL
Adenocor jest stosowany m.in. do:
-
szybkiego przywracania rytmu zatokowego w napadowym częstoskurczu nadkomorowym obejmującym węzeł AV,
-
diagnostyki niektórych regularnych częstoskurczów z wąskimi zespołami QRS.
DAWKOWANIE – POLSKA ChPL ADENOCOR
DOROŚLI
Pierwsza dawka:
3 mg i.v. bardzo szybko
Jeżeli po około 1–2 minutach brak efektu:
Druga dawka:
6 mg i.v. bardzo szybko
Jeżeli nadal brak efektu:
Trzecia dawka:
12 mg i.v. bardzo szybko
Według aktualnej ChPL nie zaleca się podawania kolejnych dawek większych niż:
12 mg
ERC 2025 – WAŻNA RÓŻNICA
W aktualnym algorytmie ERC 2025 dotyczącym regularnego częstoskurczu z wąskimi zespołami QRS, po nieskutecznych manewrach wazowagalnych:
pierwsza dawka:
6 mg i.v. szybko
następnie:
12 mg i.v.
a w razie dalszego braku efektu:
można rozważyć 18 mg
BARDZO WAŻNE
To dwa różne źródła dawkowania:
ChPL Adenocor: 3 → 6 → 12 mg
ERC 2025: 6 → 12 → rozważ 18 mg
Nie należy przedstawiać dawki 18 mg jako dawki wynikającej z polskiej ChPL.
SPOSÓB PODANIA
Adenozynę należy podawać:
W BARDZO SZYBKIM BOLUSIE i.v.
Najlepiej przez:
-
duże naczynie,
-
możliwie proksymalny dostęp dożylny.
Natychmiast po podaniu należy przepłukać dostęp:
NaCl 0,9%
Adenozyny nie należy podawać w powolnej infuzji, ponieważ ze względu na jej ekstremalnie krótki okres półtrwania może zostać rozłożona przed dotarciem do serca.
MONITOROWANIE
Podczas podawania:
-
ciągłe EKG,
-
HR,
-
BP,
-
SpO₂,
-
obserwacja stanu klinicznego.
Powinien być dostępny sprzęt do:
-
resuscytacji,
-
defibrylacji,
-
kardiowersji.
REGULARNY CZĘSTOSKURCZ
Adenozyna ma zastosowanie przede wszystkim w:
REGULARNYCH
tachyarytmiach zależnych od przewodzenia przez węzeł AV.
Przed podaniem należy ocenić:
-
regularność rytmu,
-
szerokość QRS,
-
stan hemodynamiczny pacjenta.
PACJENT NIESTABILNY
Jeżeli tachyarytmii towarzyszą m.in.:
-
wstrząs,
-
ciężka hipotensja,
-
niedokrwienie mięśnia sercowego,
-
ciężka niewydolność serca,
-
zaburzenia świadomości wynikające z arytmii,
priorytetem jest:
ZSYNCHRONIZOWANA KARDIOWERSJA ELEKTRYCZNA!
Nie należy opóźniać kardiowersji, oczekując na efekt adenozyny.
CZĘSTOSKURCZ Z SZEROKIM QRS
Adenozynę można rozważać tylko w odpowiednio dobranych przypadkach:
REGULARNEGO, MONOMORFICZNEGO CZĘSTOSKURCZU
Nie należy jej rutynowo stosować przy:
-
nieregularnym częstoskurczu z szerokimi QRS,
-
podejrzeniu AF z preekscytacją.
ASTMA / SKURCZ OSKRZELI
Adenozyna może wywołać:
SKURCZ OSKRZELI
Dlatego szczególnej ostrożności wymagają pacjenci z:
-
astmą,
-
chorobami przebiegającymi ze skurczem oskrzeli.
DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE
Bardzo często lub często mogą wystąpić:
-
zaczerwienienie twarzy,
-
duszność,
-
ból lub ucisk w klatce piersiowej,
-
uczucie gorąca,
-
lęk,
-
ból głowy,
-
nudności.
Możliwe są również:
-
przemijający blok AV,
-
znaczna bradykardia,
-
krótka asystolia,
-
zaburzenia rytmu.
WAŻNE
Krótka pauza lub kilkusekundowa asystolia po adenozynie może być oczekiwanym efektem farmakologicznym leku.
LEKI WPŁYWAJĄCE NA DZIAŁANIE ADENOZYNY
Dipirydamol
Może:
NASILAĆ DZIAŁANIE ADENOZYNY
i zwiększać ryzyko działań niepożądanych.
Teofilina i inne metyloksantyny
Mogą:
OSŁABIAĆ DZIAŁANIE ADENOZYNY
WAŻNE W ZRM
REGULARNY SVT – pacjent stabilny
-
ABCDE
-
EKG
-
manewry wazowagalne
-
adenozyna, jeżeli wskazana
ChPL:
3 → 6 → 12 mg
ERC 2025:
6 → 12 → rozważ 18 mg
Każda dawka:
BARDZO SZYBKO i.v. + NATYCHMIASTOWY FLUSH NaCl
PAMIĘTAJ!
NIESTABILNY PACJENT → KARDIOWERSJA
ADENOZYNA NIE JEST LEKIEM NA KAŻDĄ TACHYKARDIĘ
ZAWSZE OCEŃ REGULARNOŚĆ RYTMU I SZEROKOŚĆ QRS
UPRAWNIENIA RATOWNIKA MEDYCZNEGO
W obowiązującym wykazie produktów leczniczych:
Adenosinum – roztwór do wstrzykiwań
może być stosowana przez ratownika medycznego samodzielnie w ramach medycznych czynności ratunkowych.
Podstawa prawna:
Dz.U. 2025 poz. 576 – obowiązujący tekst jednolity rozporządzenia Ministra Zdrowia.
PRZYPISY / ŹRÓDŁA
[1] Charakterystyka Produktu Leczniczego – Adenocor 3 mg/ml.
[2] European Resuscitation Council Guidelines 2025 – Adult Advanced Life Support.
[3] Dz.U. 2025 poz. 576 – obowiązujący wykaz produktów leczniczych ratownika medycznego.
ADENSINUM
Naturalny endogenny nukleozyd purynowy występujący we wszystkich komórkach organizmu, wykazujący działanie przeciwarytmiczne. Otwiera kanał potasowy, powodując hiperpolaryzację błony komórkowej, uniemożliwiając w ten sposób osiągnięcie potencjału błonowego, powodujące otwarcie wolnego kanału wapniowego, jest więc pośrednim antagonistą wapnia. W efekcie zwalnia przewodzenie w węźle przedsionkowo-komorowym (AV) oraz hamuje czynność węzła zatokowego. Czasowo blokując przewodzenie w węźle AV, przerywa nawrotny częstoskurcz węzłowy i częstoskurcz przedsionkowo-komorowy. Lek nie wpływa na migotanie i trzepotanie przedsionków. Nie przywraca rytmu zatokowego w niemiarowościach komorowych. Poprzez spowolnienie przewodzenia w węźle AV ułatwia ocenę aktywności elektrycznej przedsionków w EKG i różnicowanie częstoskurczów nadkomorowych. W większych dawkach zmniejsza opór obwodowy i może spowodować niedociśnienie. Może wywołać skurcz oskrzeli. Adenozyna podana i.v. jest natychmiast wychwytywana przez erytrocyty i komórki śródbłonka naczyń, a następnie metabolizowana (deaminacja, fosforylacja) do nukleotydów adenylowych. Wątroba i nerki nie uczestniczą w jej degradacji. t1/2 wynosi 10–20 s. Początek działania występuje natychmiast po podaniu, a efekt szczytowy pojawia się po 20–30 s.
Interakcje:
Pochodne metyloksantyny (np. aminofilina, teofilina, kofeina) są inhibitorami konkurencyjnymi adenozyny, która w ich obecności może być nieskuteczna (należy zwiększyć dawkę). Dipirydamol jest inhibitorem wychwytu adenozyny (hamuje transport wewnątrzkomórkowy) i może nasilić jej działanie nawet 4-krotnie; nie zaleca się równoległego stosowania, a jeżeli jest to konieczne, należy zmniejszyć dawkę adenozyny. Karbamazepina zwiększa ryzyko wystąpienia bloku po podaniu adenozyny. Nikotyna prawdopodobnie nasila działanie adenozyny. Inne leki działające na serce i układ krążenia (β-adrenolityki, antagoniści wapnia, inhibitory ACE, chinidyna, atropina) mogą być stosowane łącznie z adenozyną. Może nasilać działanie leków upośledzających przewodnictwo przedsionkowo-komorowe, ostrożnie stosować u chorych leczonych glikozydami naparstnicy – opisywano przypadki wystąpienia migotania komór.
